Drób w polskiej kuchni ma swoje zagrzane, dobrze wysiedziane miejsce. Pojawia się na niedzielnym stole pod postacią tradycyjnego rosołu, kusi chrupiącą skórką powoli kręcąc się na rożnie, rozśmiesza jako słynne “kurczę pieczone!” czy “kurczę blade!”, ale przede wszystkim – z perspektywy szefa kuchni zajmującego się żywieniem zbiorowym – jest lubiany przez większość dzieci i młodzieży. Popularność mięsa drobiowego wśród młodszych smakoszy wynika z delikatnego smaku i przyjemnej, miękkiej, soczystej tekstury – nie ma tu żyłek, trudnych do przeżucia włókien, kawałków tłuszczu. Kurczak jest więc częstym bywalcem szkolnych i przedszkolnych stołówek, a za wyborem tego rodzaju mięsa przemawia także fakt, że jest lekkostrawne, chude, bogate w wartości odżywcze i łatwe w przygotowaniu. Dzieci oczywiście najchętniej sięgają po nuggetsy, stripsy i pieczone skrzydełka, ale wiem z doświadczenia, że są również ciekawe nieznanych smaków i otwarte na nowe propozycje. W żywieniu zbiorowym najmłodszych ważne jest, by potrawy były przygotowywane w sposób zdrowy, z minimalnym użyciem tłuszczu i soli, co wpisuje się w zalecenia dietetyków dotyczące żywienia dzieci i młodzieży. 

Było kiedyś takie, mocno krzywdzące powiedzenie, że dzieci i ryby głosu nie mają. Jedno jest pewne – dzieci mają głos i lubią go podnosić w kwestiach jedzenia. Dobrym przykładem będzie tu właśnie ryba. Jeśli panierowana, albo w formie paluszków – ma szansę przepłynąć przez szkolną stołówkę cichaczem, ale jeśli pojawi się w formie bardziej oczywistej, bardziej rybnej w wyglądzie i aromacie – może wywołać prawdziwy sztorm. Czasem chodzi o zbyt „rybiący” smak, czasem o nadmierną ilość ości, nie warto jednak się poddawać. Dobrze podana i doprawiona ryba jest smaczna, lekkostrawna, zdrowa i stanowi pełnowartościowy posiłek dla rozwijającego się młodego człowieka. 

Makaron lubi chyba każde dziecko. Jako baza pożywnego posiłku w żywieniu zbiorowym makaron zawsze będzie więc strzałem w dziesiątkę. Występuje w setkach odmian, kolorów i kształtów, można go podawać w bardziej rozpowszechnionej wersji wytrawnej, ale także na słodko, na przykład z sezonowymi, drobnymi owocami lub twarożkiem. Świetnie odnajduje się we wszystkich możliwych sosach, a jego miękka konsystencja i delikatny smak idealnie wpisują makaron w jadłospis najmłodszych dzieci. Lubi towarzystwo rozmaitych warzyw, kurczaka, mielonego czerwonego mięsa, tuńczyka, krewetek oraz grzybów. Można go także stosować jako dodatek do zup (w wersji śniadaniowej w zupie mlecznej), sałatek i zapiekanek.

Rok szkolny zbliża się wielkimi krokami. Co gotować w szkolnych stołówkach, aby było zdrowo, tanio, ale też smacznie? Jaka ilość cukru dozwolona jest w diecie ucznia i jakie dania na słodko można przygotować, aby być w zgodzie z wytycznymi? Warto dążyć do nowoczesnego wizerunku szkolnych stołówek, przy okazji kształtując w dzieciach odpowiednie nawyki żywieniowe. Dlatego już teraz poznajcie przepisy znanego Szefa Kuchni Roberta Sowy na dania, które urozmaicą szkolny jadłospis.

Na początek warto zaznaczyć, że od września 2022 nie pojawiły się nowe wytyczne, które zmieniłyby radykalnie obowiązujące przepisy i sposób przygotowywania szkolnych posiłków.

Nie oznacza to jednak, że jadłospis szkolny nie wymaga wprowadzenia istotnych zmian. Szkolne stołówki od lat borykają się z pewnymi problemami. Przede wszystkim ciężko znaleźć “złoty środek”, który umożliwi przygotowanie tanich, zdrowych i smacznych posiłków. Dlatego poprosiliśmy o pomoc znanego Szefa Kuchni – Roberta Sowę, który przygotował dwa przepisy na dania na słodko dla szkół. Zanim jednak je zaprezentujemy, przeczytajcie co należy wiedzieć o cukrze w diecie dzieci szkolnych.

Cukier w żywieniu dzieci

Obecnie obserwujemy coraz większy problem nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży, dlatego bardzo ważne jest, aby zapewnić im wysokiej jakości posiłki. Świeże składniki sprawdzonego pochodzenia to podstawa w jadłospisie dorastających młodych osób. Co jednak ze słodkościami? Cukier w diecie ucznia może być jak najbardziej obecny. Warto przestrzegać tego, żeby była to mała ilość. W 2015 roku Światowa Organizacja Zdrowia podała, że cukry nie powinny przekraczać pięciu procent kaloryczności spożywanej w ciągu dnia. To znaczy, że dziecko w wieku 12 lat może zjeść 25 gramów cukru. Jest to około 5 łyżeczek stołowych. Dlatego batonika lepiej zamienić na pyszny owoc, a słodzony, gazowany napój na świeżo wyciskany sok. Są także inne alternatywy!

Jakie słodkie posiłki gotować w stołówkach szkolnych?

Źródłem słodkości nie muszą być tylko napoje ze świeżych owoców i warzyw. Mogą to być tanie, proste i szybkie do zrobienia słodkości. Przepisy zostały stworzone z myślą o stołówkach szkolnych oraz spełniają wytyczne.

Pierwszy z nich to ciekawa propozycja podania ryżu z jabłkami oraz rodzynkami!

Jadłospis w szkolnej stołówce powinien zawierać dania zdrowe, smaczne i proste do ugotowania. Nie muszą to być dania kosztowne – często do przygotowania wystarczy tylko kilka składników: mięso, warzywa, owoce oraz odpowiednie przyprawy. Z myślą o szkolnych stołówkach, ceniony Szef Kuchni i restaurator Robert Sowa przygotował 3 przepisy: na zupę, danie główne z mięsem oraz danie warzywne.  

Poznaj normy żywieniowe w szkolnych stołówkach

Na początek, warto przybliżyć kilka informacji na temat norm żywieniowych obowiązujących w szkolnych stołówkach. Podczas roku szkolnego, w okresie od września do czerwca dzieci i nastolatkowie większość swojego czasu spędzają w szkolnych murach. Dla wielu z nich obiad w szkolnej stołówce to jedyny ciepły posiłek w ciągu całego dnia. Do efektywnej nauki i prawidłowego rozwoju młodzi ludzie potrzebują odpowiednio zbilansowanego posiłku zawierającego wiele wartości odżywczych niezbędnych dla rozwoju młodego organizmu. Zgodnie ustalonych normami żywieniowymi, posiłek w szkolnych stołówkach powinien pokrywać 30% całodziennego zapotrzebowania energetycznego. O tym jak wyliczyć poziom średniego zapotrzebowania (EAR) oraz jakie są zasady żywienia zbiorowego w szkołach dowiesz się z artykułu „Gotując dla uczniów, czyli jak układać jadłospis szkolny”.

Wszystkie nasze propozycje dań dla szkolnych stołówek spełniają zalecane normy żywieniowe. Podobnie z zawartością soli i cukru, które także są zgodne z rekomendacjami.

Sól w szkolnej stołówce

Niegdyś sól można było znaleźć tylko na stołach najzamożniejszych obywateli świata. Dziś przyprawa jest powszechnie stosowana i spotkać ją można także na każdej szkolnej stołówce. Sól znakomicie podkreśla smak dań i w odpowiedniej ilości pomaga obniżyć ciśnienie krwi, ale znane są także jej “ciemne strony”. Stosowana w nadmiarze może przyczynić się do nadciśnienia tętniczego oraz otyłości. Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, normy dziennego spożycia soli przez dzieci nie powinny przekraczać 4 gramów (niecała mała łyżeczka).

Więcej na temat wpływu soli na ludzki organizm, produktach które ją zawierają oraz sprawdzone sposoby na ograniczenie ilości soli w daniach ze szkolnych stołówek znajdziecie w artykule pt. “Sól – co warto wiedzieć o tej przyprawie?”. Walory cukru oraz przykłady, jak słodko i owocowo przygotowywać dania w szkole przybliżamy w tym artykule.

Wszystkie proponowane przez nas przepisy do szkolnego jadłospisu są nie tylko zdrowe, ale też kolorowe, tanie, łatwe i szybkie do przygotowania, a przede wszystkim bardzo smaczne.

Spodziewamy się, że niejeden zachwycony uczeń pobiegnie po dokładkę!

Mięso kurczaków jest jednym z najbardziej popularnych i lubianych mięs wybieranych przez dzieci i młodzież. Stosunkowo szybkie w przygotowaniu i dające wiele możliwości smakowych wykorzystywane jest także przez kucharzy. Szkolna stołówka to ważne miejsce na żywieniowej mapie młodego człowieka. Dlatego warto zadbać o to, aby podawane tam dania były zbilansowane, ciekawe i zrobione z wykorzystaniem produktów dobrej jakości. Mięso kurczaka oprócz zalet technologicznych oraz walorów smakowych ma także duże wartości odżywcze.

Jakie wartości odżywcze ma kurczak?

Na skład mięsa drobiowego wpływa kilka czynników. Należą do nich: gatunek kurczaka, metoda hodowli, skład paszy, czas uboju, czas transportu oraz części tuszki (1). Mięso kurczaków charakteryzuje się wysoką zawartością białka ( w piersi z kurczaka jest go 21,5g/100g, w mięsie z ud 16,8g/100g) i niską zawartością tłuszczu (pierś z kurczaka ma tylko 1,3g/100g!) (2). Białko to składnik potrzeby do rozwoju i prawidłowego wzrostu dzieci. Mięso kurcząt wolno rosnących zawiera większą zawartość białka, a mniejszą wody i tłuszczu niż kurcząt szybko rosnących (1). Wraz z wiekiem ptaka zaczyna spadać zawartość białka, przez co skład mięsa się pogarsza.

W mięsie znajdują się także ważne dla zdrowia składniki mineralne. Cynk, który wspomaga działanie układu odpornościowego, reguluje pracę wielu enzymów zapewniających prawidłowy metabolizm, a ponadto korzystnie wpływa na skórę i włosy. Magnez korzystnie działa na układu nerwowy, co pomaga sprawniej radzić sobie ze stresem oraz sprzyja łatwiejszemu zasypianiu. Organizm potrzebuje go do ponad 300 reakcji enzymatycznych!(3). Uczestniczy w przemianie białek, tłuszczów i węglowodanów w organizmie. Obok minerałów mięso kurczaka zawiera także witaminy z grupy B. Mają one wpływ na poziom energii i funkcjonowanie mózgu.

Dania z kurczaka w szkolnym menu

Mięso z kurczaka to wdzięczny materiał na pyszne i lekkie dania. Przy odrobinie wyobraźni i chęci można w szkolnej kuchni stworzyć serię dań z kurczaka. Używając do tego różnych przypraw i dodatków oraz korzystając z różnych części tuszek. Uczniowie z pewnością docenią fakt, że obok klasycznej potrawki z kurczaka z ryżem, pojawi się kilka nowych i ciekawych smaków. Ziołowa pierś z kurczaka upieczona wraz z ziemniakami i podana z surówką z marchewki. Pozostając w swojskim klimacie doskonale sprawdzą się także roladki drobiowe ze szpinakiem. Ocierając się nieco o włoski klimat warto przyrządzić makaron z kurczakiem w sosie pomidorowym. Natomiast kurczak w sosie curry z ryżem jaśminowym i warzywami mógłby pozytywnie zaskoczyć wielu w szkolnej stołówce. Warto eksperymentować z daniami dla dzieci i młodzieży. Stołówka powinna być miejscem kontaktu z nowymi smakami.

Czym przyprawić kurczaka?

Kuchnie całego świata wykorzystują mięso kurczaka, by stworzyć z niego wyśmienite dania. Stosując przy tym różnorodne przyprawy i zioła nadają mu charakter. W kuchni szkolnej warto korzystać z już gotowych mieszanek przypraw i ziół, aby utrzymać powtarzalny smak i nieco zaoszczędzić czas. Ważne, aby skład takiej przyprawy był jakościowo dobry i zawierał naturalne składniki. Przyprawą, która z pewnością wzbogaci smak dań z drobiem jest Przyprawa do kurczaka 800 g (linia szkoła). Papryka słodka, owoc kolendry, gorczyca biała, majeranek, cebula, imbir, kminek, kozieradka, kmin rzymski i chili. Ta idealna mieszanka przypraw jest wystarczająco aromatyczna, aby doprawić nią tylko mięso i wystarczająco wszechstronna, by dodać ją do całego dania.

Przypominając sobie posiłek ze szkolnej stołówki lat 90. rysują się dania smaczne, lecz szare oraz takie, które nienapoczęte zostawały na talerzach uczniów. I choć te lata już minęły, to nadal w wielu stołówkach czas się jakby się zatrzymał. Realizacja szkolnego wyżywienia potrafi być wyzwaniem, niekiedy jednak wystarczą dobre chęci i odrobina zapału, aby szkolne obiady stały się w przyszłości miłym wspomnieniem.

Energia w jedzeniu – dlaczego dziecko w szkole jej potrzebuje?

Prawidłowy rozwój młodego organizmu i sprawność intelektualna są ściśle powiązane ze zdrowym odżywianiem. Uczniowie spędzają w szkole wiele godzin i potrzebują energii do efektywnej nauki. Ludzki mózg zużywa ok. 20-30% energii przyjmowanej przez człowieka (1), a od jego funkcjonowania zależy przetwarzanie i zapamiętywanie informacji. Są dzieci, dla których szkolny obiad to jedyny ciepły posiłek w ciągu dnia. Powinien on pokrywać 30% całodziennego zapotrzebowania energetycznego dla danej grupy uczniów. Aby obliczyć zapotrzebowanie należy zajrzeć do norm żywienia i skorzystać z poziomu średniego zapotrzebowania (EAR). Warto zatem zadbać o posiłki serwowane w szkole, aby dawały uczniom odpowiednią dawkę energii i składników odżywczych, były smaczne oraz przygotowane zgodnie z wytycznymi.

Jadłospis diety szkolnej – co warto wziąć pod uwagę?

W 2019 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna przeprowadziła ocenę systemu żywienia polegającą na przeanalizowaniu jadłospisów i zestawów dekadowych w obiektach systemu oświaty. Okazało się, że w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży (2):
• brakuje mleka lub przetworów mlecznych
• brakuje warzyw i owoców w posiłku
• zbyt rzadko podawane są ryby
• potrawy smażone serwowano więcej niż raz w tygodniu
• ziemniaki miały zbyt duży udział w stosunku do produktów zbożowych

Ocena szkolnych posiłków nie wypadła na piątkę, ale nadzieją na poprawę szkolnych dań jest zastosowanie się do przepisów i zaleceń ekspertów.